جزیره ی کوچک دانش - حکمت - اندیشه

ارائه مطالب گوناگون علمی

بلاستوسیست در دیواره رحم لانه گزینی می کند
ساعت ٤:۳٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٠/٢۱  کلمات کلیدی: بلاستوسیست

از وقایع سلولی و مولکولی که در طی هفته دوم نمو جنینی انسان و در پایان هفته اول جنین زایی موش رخ می دهد، به تشکیل شدن جفت کمک می کنند. اندام جفت باعث ارتباط بین جریان های خون مادری و طفل داخل رحمی شده و مواد مغذی لازم برای رشد جنین در تمام مدت باقیمانده از دوره بارداری را، فراهم می کند.

در انسان ها، در حدود روزهای 8 تا 9 پس از لقاح ( روز 5/4  E4.5 )) دوره جنینی موش )، جنین توپی شکل در داخل دیواره رحم لانه گزینی می کند ( شکل 2-1) . توده سلولی داخلی جنین انسان در این مرحله، به لایه هایی تقسیم شده است. اولین لایه، هیبوبلاست[1] است که چسبیده به بلاستوسل قرار دارد و به آندودرم اولیه تبدیل می شود.( آندودرم اولیه، سپس، به لایه خارجی کیسه زرده تبدیل خواهد شد که باقیمانده خیلی دوری از دودمان خزندگان در جنین های پستانداران است ). لایه سلولی دیگری که از توده سلولی داخلی نمو می یابد، اپی بلاست نام دارد. این لایه سلولی به تمام


بلاستوسیست در دیواره رحم لانه گزینی می کند

بسیاری از وقایع سلولی و مولکولی که در طی هفته دوم نمو جنینی انسان و در پایان هفته اول جنین زایی موش رخ می دهد، به تشکیل شدن جفت کمک می کنند. اندام جفت باعث ارتباط بین جریان های خون مادری و طفل داخل رحمی شده و مواد مغذی لازم برای رشد جنین در تمام مدت باقیمانده از دوره بارداری را، فراهم می کند.

در انسان ها، در حدود روزهای 8 تا 9 پس از لقاح ( روز 5/4  E4.5 )) دوره جنینی موش )، جنین توپی شکل در داخل دیواره رحم لانه گزینی می کند ( شکل 2-1) . توده سلولی داخلی جنین انسان در این مرحله، به لایه هایی تقسیم شده است. اولین لایه، هیبوبلاست[1] است که چسبیده به بلاستوسل قرار دارد و به آندودرم اولیه تبدیل می شود.( آندودرم اولیه، سپس، به لایه خارجی کیسه زرده تبدیل خواهد شد که باقیمانده خیلی دوری از دودمان خزندگان در جنین های پستانداران است ). لایه سلولی دیگری که از توده سلولی داخلی نمو می یابد، اپی بلاست نام دارد. این لایه سلولی به تمام سلول های بدن جنین تبدیل خواهد شد.

اپی بلاست را به عنوان گروهی از سلول ها می توان در نظر گرفت که از توده سلولی داخلی ، مشتق می شوند. در مقالات علمی و کتاب های درسی، از سلول های چند توان، تعاریف گوناگونی به عمل آمده است. اما بطور کلی، سلول های چند توان قادر هستند به تمام انواع سلول هایی که در بدن جاندار بالغ وجود دارند، تبدیل شوند. بنابراین، دراین مرحله از فرآیند جنین زایی، فقط سلول های تمایز نیافته اپی بلاست، دارای خاصیت چند توانی هستند.

در روز 6 ( E6.0 ) دوره جنینی موش ، 3 نوع سلول تمایز یافته وجود دارد : تروفوبلاست[2] ، اپی بلاست ( در این مرحله، اکتودرم جنینی یا اکتودرم اولیه نیز نامیده می شود ) و آندودرم اولیه ( شکل3-1 ). در طی مرحله اصلی نموی

 

 

 

 

تخمدان

 

روز 2

روز 1

رحم

 

روز 4-3

اووسیت

 

شکل 2-1 : نمو بلاستوسیست پیش از لانه گزینی در انسان

 

 

بعدی که گاسترولاسیون[3] نامیده می شود، اکتودرم جنینی به سه لایه زایشی اولیه – آندودرم، مزودرم و اکتودرم – تمایز خواهد یافت. بنابراین، اکتودرم جنینی مشتق شده از اپی بلاست، بافتی است که بدن جنین را تولید خواهد کرد. آندودرم اولیه به آندودرم احشایی و جانبی[4] تمایز می یابد، ناحیه قدامی که به تنظیم نمو طرح کلی بدن در طی گاسترولاسیون، کمک خواهد کرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 3-1 : نمو بلاستوسیست پیش از لانه گزینی در موش ها ( از روز 0 ( E0 ) تا روز 5  ( E5.0 ) دوره جنینی )

 

پیش از گاسترولاسیون، اکثریت سلول های ( تقریبا 75 %) بلاستوسیست در مرحله پیش از لانه گزینی را، سلول های تروف اکتودرم و آندودرم اولیه تشکیل می دهند. جنین موش در مرحله پیش از لانه گزینی، شامل تقریبا 200 سلول است که در حدود 20 تا 25 عدد از آنها، سلول های توده سلولی داخلی یا اپی بلاست هستند. جنین انسان در روز پنجم و در مرحله پیش از لانه گزینی شامل 200 تا 250 سلول می باشد و فقط 30 تا 34 عدد از آنها، سلول های توده سلولی داخلی هستند.

سلول های بافت برون جنینی در هر دو گونه موش و انسان به بافت هایی تمایز می یابند که مواد غذایی را به جنین انتقال خواهند داد و فرآورده های زاید آنها را دفع خواهند کرد. برای مثال، برخی از سلول های تروفوبلاست، آستر پوششی رحم ( دسیدوا[5] نیز نامیده می شود ) را مورد هجوم قرار می دهند و یک بافت چند هسته ای موسوم به سین سیتیوم[6] ( پیوسته سلول ) را تشکیل می دهند. تروفوبلاست سین سیتیومی[7]، همانطور که از نامش پیداست، سپس حفره هایی[8] ( گودال هایی[9] )  را تشکیل می دهد. در انسان ها، در روزهای 10 تا 11 پس از لقاح، تروفوبلاست سین سیتیومی با عروق خونی مادری، تکمیل می شود. ترکیبی از کوریون جنینی ، دسیدوای مادری و بافت عروقی ، اندام جفت را تولید می کنند.

یکی از فرآیندهای خیلی مهم در جنین زایی انسان، تشکیل شدن جفت است. بدون وجود یک جفت سالم، جنین زنده نمی ماند ؛ تشکیل نا بهنجار آن، می تواند به یک سقط جنین ناخواسته منجر گردد. اندام جفت، جنین در حال نمو را بر روی دیواره رحم مستقر می کند و جنین را با جریان خون مادر مرتبط می سازد، بنابراین، یون ها و متابولیت های مورد نیاز جنین را فراهم کرده و مکانیسمی را نیز برای دفع مواد زاید جنین ایجاد می کند. سپس ، بند ناف[10] ، جنین را به بخش کوریون جفت متصل می سازد. بند ناف شامل سرخرگ ها و سیاهرگ های طفل داخل رحم است. معمولا خون مادر و طفل داخل رحم بطور مستقیم مخلوط نمی شود. در عوض، مواد محلول از طریق برآمدگی های انگشت مانندی به نام پرز [11]عبور می کنند ، پرزها در داخل دیواره رحم فرو رفته اند و نیز از تروفوبلاست جنین نمو یافته اند.

برخی از ژن هایی که نمو جفت را در موش ها تنظیم می کنند، شناسایی شده اند. یکی از آنها، ژنی موسوم به Mash2 است، که بعد از لانه گزینی جنین در داخل دیواره رحم، در سلول های تروفوبلاست آن بیان می شود. اگر ژن Mash2 غیر فعال شود، جفت تشکیل نمی شود و جنین می میرد ( در جنین 5/10 روزه ( E10.5 ) موش ). اما معلوم نیست که ژن هایی که تشکیل شدن جفت در موش را تنظیم می کنند، در انسان ها نیز آیا همان ژن ها عمل می کنند یا خیر.

در ضمن، در طی روزهای 7 تا 14 پس از لقاح نمو انسان ، برای تشکیل شدن حفره آمنیونی، اپی بلاست شکافته می شود. این حفره با مایعی پر می شود و در تمام مدت آبستنی از وارد آمدن ضربه به جنین، جلوگیری می کند.



5- hypoblast

6- trophoblast

1- gastrulation

2- parietal and visceral endoderm

1- decidua

2- syncitium

3- syncytiotrophoblast

4- lacunae

5- cavities

1- umbilical cord

2-villi